Изложба „Префабрикација на солидарноста: ИМС – Жежељ помеѓу Југославија, Куба и Ангола“

Изложбата насловена „Префабрикација на солидарноста: ИМС-Жежељ помеѓу Југославија, Куба и Ангола“ е отворена на 16 мај, во Музејот на африканска уметност во Белград, а заинтересираните ќе можат да ја видат до септември 2025 година.

Изложбата ја раскажува приказната за соработката помеѓу Југославија, Куба и Ангола во 1970-тите преку системот ИМС-Жежељ – иновативна технологија на префабрикувана градба развиена во 1957 година од инженерот Бранко Жежељ, а потоа ја  нашла својата примена во тукушто ослободените земји на Африка и Латинска Америка.

Оваа изложба фрла светлина врз фасцинантната и недоволно позната приказна за меѓународната технолошка соработка меѓу трите членки на Движењето на неврзаните – Југославија, Куба и Ангола – во текот на 1970-тите. Фокусот е на системот на префабрикувана конструкција ИМС Жежељ, иновативна скелетна конструкција направена од бетонски столбови и тавански плочи поврзани со челични кабли, која е патентирана во 1957 година од инженерот Бранко Жежељ во Институтот ИМС во Белград.

Префабрикуваната градба првично се развила како израз на колонијална експанзија. Меѓу најраните примери се преносливи колонијални куќи кои од Англија се праќале во Австралија, префабрикувани железни згради извезувани во Калифорнија за време на златната треска, како и трговски станици транспортирани во Западна Африка. Префабрикуваната технологија на тој начин го олеснувала империјалното ширење со брзо населување на далечните територии под европска контрола.

Геометријата на моќта

Размената на технологијата ИМС – Жежељ помеѓу Југославија, Куба и Ангола ја реорганизирала оваа колонијална „геометрија на моќ“. Наместо да се следат вообичаените еднонасочни текови од империјалните центри до перифериите, таквата размена создала повеќекратно испреплетен триаголник на технолошка солидарност преку кој технологијата била прилагодена на локалните услови и потреби, станувајќи заеднички производ. Така, технологијата од колонијално потекло била трансформирана во средство за постколонијален развој.

На отворањето на изложбата, на присутните им се обратија д-р Марија Алексиќ, директорка на Музејот на африканска уметност, Владимир Кулиќ и Весна Павловиќ пред кураторскиот тим, како и Албино Рамос Карлос, министер-советник на Амбасадата на Ангола и амбасадорот на Република Куба во Србија. Лејде Ернесто Родригез Хернандез.

Систем креиран да им служи на луѓето

Д-р Марија Алексиќ, директорка на музејот, истакна дека системот ИМС – Жежељ е технолошки напреден и хуманистички во својата суштина, бил проектиран да им служи на луѓето, овозможувајќи брзо, безбедно и ефикасно обезбедување домови на оние на кои им биле најпотребни.

„Од Белград до Хавана и Луанда, југословенските инженери и локалните експерти работеле рамо до рамо – не како донатори и приматели на помош, туку како рамноправни партнери“, додаде таа. Посебен помен, како што кажа, заслужува името на Бранко Жежеља, кое го носи овој систем.

„Тој не беше само инженер – тој беше визионер, иноватор, градител на мостови. Со оваа изложба, делото на Жежељ добива ново значење, а Музејот на африканска уметност станува мост што поврзува три континенти, три народи, три искуства на борба, надеж и заедничко создавање. Станува простор не само за спомени, туку и за нови врски“, рече д-р Марија Алексиќ.

Владимир Кулиќ и Весна Павловиќ, во име на авторскиот тим на изложбата, истакнаа дека зад оваа изложба стојат повеќе од три години истражување на необичната технолошка размена што поврзувала три континенти. Во текот на 2023 и 2024 година, авторите ги документирале зградите создадени од опишаната технолошка размена во Куба и Ангола и разговарале со нејзините учесници. Преку фотографии, архивски материјал и видео интервјуа со архитекти и инженери од сите три земји, оваа изложба истражува како „триаголната солидарност“ создала трајни врски меѓу континентите.

„Системот ИМС – Жежељ е создаден како олицетворение на една поинаква визија за светот – свет во кој технологијата и архитектурата служат на социјалната правда и развојот“, рече Кулиќ.

Иако идејата за алтернативен глобален поредок го изгуби замавот во текот на 1990-тите, многу од овие градби сè уште се во употреба. Илјадници луѓе живеат во нив, што сведочи за времето кога технологијата беше алатка на солидарност, а не на хегемонија.

Албино Рамос Карлос, министер-советник на Амбасадата на Ангола, ја нагласи важноста на изложбата за оваа централноафриканска земја поради нејзините блиски односи со Куба и Србија и им се заблагодари на луѓето кои отсекогаш покажувале солидарност.

Решение на станбени проблеми

Тој ја нагласи важноста на архитектурата како израз на историскиот и револуционерен идентитет на народите, особено истакнувајќи го ИМС системот на префабрикувана градба. „Зградите создадени со оваа техника не само што ги решавале станбени проблеми, туку претставувале и нова визија за држава посветена на благосостојбата на своите граѓани“, рече тој.

Амбасадорот на Република Куба во Србија, неговата екселенција Лејде Ернесто Родригез Хернандез, го изрази своето задоволство што учествува во еден толку важен проект.

„Убеден сум дека секој што ќе ја посети оваа изложба ќе ја препознае вредноста на проектите што се резултат на блиските односи меѓу Република Куба и СФРЈ. Сè што беше направено тогаш претставува темел на сега веќе традиционалното пријателство меѓу нашите земји“, рече амбасадорот.

Изложбата ќе биде отворена до септември 2025 година.