Хотел „Москва“: Повеќе од еден век архитектонски и културен симбол на Белград

На самиот почеток на плоштадот Теразије, во срцето на Белград, повеќе од еден век стои една од најубавите и најпрепознатливи згради во главниот град на Србија – хотелот „Москва“. Неговата приказна започнува на 14 јануари 1908 година, кога официјално е отворен во присуство на кралот Петар I Караѓорѓевиќ.

Оттогаш до денес, „Москва“ не е само хотел – таа е сведок на развојот на Белград, политичките превирања, но и архитектонските и уметничките епохи што го обликувале градот.

Хотелот „Москва“ е изграден на местото на поранешната кафеана „Велика Србија“, а неговата изградба ја финансирала руската осигурителна компанија „Росија“ од Санкт Петербург. Основачите сакале да изградат палата во тогашната српска престолнина што ќе биде симбол на руско-српското пријателство и економска соработка.

Голем градежен исчекор

Конкурсот за идејното решение бил распишан во 1905 година. Иако првата награда ја добил проектот на познатиот архитект Виктор Ковачиќ, инвеститорите се одлучиле за предлогот на Јован Илкиќ, професор по архитектура и еден од најважните претставници на белградската школа на раниот модернизам. Илкиќ, со помош на рускиот архитект Павел Карлович Бергштресер, изработил проект што ја комбинирал слободната форма на сецесијата со класични пропорции и симетрична основа.

Работите започнале во 1906 година и претставувале голем инженерски потфат, пред сè поради теренот кој бил полн со подземни извори и иловица, што барало посебни технички решенија. Темелите се изведени од комбинација од бетон, железо и камен, зајакнати со дрвени греди и масивна бетонска плоча со дебелина повеќе од два метра. На овој начин, „Москва“ станала една од првите згради во Белград со армирано-бетонска конструкција, што во тоа време претставувало голем градежен исчекор.

Австроунгарски војници позираат пред Палатата на Русија во јули 1916 година за време на окупацијата на Србија во Првата светска војна

Културен и општествен епицентар на Белград

Фасадата на хотелот веднаш привлекува внимание и денес е еден од најубавите примери на белградската сецесија. Покриена е со керамички плочки од познатата унгарска фабрика Жолнаи во Печуј (Zsolnay Porcelánmanufaktúra Zrt). Комбинацијата од жолтеникави тонови и зелени детали создава игра на бои и светлина, додека релјефните орнаменти ја омекнуваат строгата геометрија на фасадата.

На фасадата има скулпторски композиции, меѓу кои се издвојуваат „Глорификација на Русија“ и фигурата на жена со деца – алегорични прикази што ги слават врските на двете култури. Над централниот ризалит, архитектот поставил стилизирана атика со мали кули и декоративни железни елементи, кои ја формираат препознатливата силуета на хотелот.

Ентериерот е исто така исклучително раскошен – мермерните скали, витражите, ѕидните малтери и таваните изработени според нацртите на Илкиќ и денес, по толку време, изгледаат импозантно.

Од денот на неговото отворање, хотелот „Москва“ станал културен и општествен центар на Белград. Во неговото кафуле се собрале Бранислав Нушиќ, Јован Дучиќ, Стеван Сремац, како и бројни уметници, новинари и политичари кои го обликуваа културниот живот на градот. Иво Андриќ во ресторанот на хотелот имал своја маса и секој ден доаѓал во „Москва“ за да испие благо домашно кафе со коцка локум.

И светски писателите го направиле хотелот „Москва“ културен и литературен центар од деценија во деценија. Некои од големите писатели кои ја красат оваа долга листа се Жан Пол Сартр, Орсон Велс и Максим Горки.

Низ собите на хотелот поминале и многу други светски великани: Кирк и Мајкл Даглас, Џек Николсон, Роберт Де Ниро, Мила Јововиќ, Бред Пит, Реј Чарлс, а и славниот продуцент и режисер Алфред Хичкок престојувал во овој хотел.  Како и бројни дипломатски делегации и кралски семејства, Ричард Никсон, Муамер Гадафи, Јасер Арафат, Раџив Ганди, Индира Ганди и многу други.  Во текот на повеќе од еден век постоење, „Москва“ била домаќин на над 40 милиони посетители, а повеќе од 4,5 милиони луѓе ја поминале ноќта во нејзините соби.

Веднаш по отворањето, во 1908 година, Алберт Ајнштајн и неговата сопруга, научничка од српско потекло, Милева Мариќ, влегле низ вратите на хотелот „Москва“. Токму поради нивната посета на овој хотел, претседателскиот апартман го носи името на „Ајнштајн“.

Интересно е да се напомене дека Српскиот олимписки клуб е основан во „Москва“ во 1910 година, претходник на денешната Олимписки сојуз на Србија. Овој настан се одржал на четвртиот кат на хотелот, а апартманот број 418 денес симболично е наречен „Олимписки“.

Познато е дека во хотелот нема соба со број 13. Тоа се смета за гест на почит кон гостите поради симболиката што ја носи овој број.

За време на Втората светска војна, хотел „Москва“ бил главен штаб на Гестапо, но хотелот, и покрај честите бомбардирања, ја преживеал војната без поголеми оштетувања. По ослободувањето, „Москва“ брзо се вратила на својата улога како културен и општествен епицентар на Белград.

Во текот на децениите, објектот претрпел неколку темелни реконструкции. Најзначајната е спроведена во 1970-тите под раководство на архитектот Григорије Самојлов, кој успеал да ги модернизира инсталациите и техничките системи, а да не го наруши изворниот карактер на објектот.

Ентериер на собa во хотелот „Москва“ проектирана од Григорије Самојлов како дел од реновирањето на хотелот во раните 1970-ти

Во 21 век спроведена е нова фаза на реновирање, при што се внимателно реставрирани фасадните орнаменти, керамичките плочки и витражите, а воведени се и современи системи – контрола на климатизација, противпожарна заштита, електронско заклучување и дигитална инфраструктура.

Денес, хотелот располага со 123 соби и апартмани, четири конференциски сали (од кои најголемата може да прими повеќе од 200 луѓе), Spa & Wellness центар, ресторан и легендарното кафе-слаткарница „Москва“.

Интересен податок е дека секојдневно се сервираат помеѓу 200 и 300 порции од познатиот колач „Москова шнит“, кој е создаден токму тука, сосема „случајно“ во 1974 година и е прв „сладок“ белградски бренд. Оваа бројка многу зборува за нејзиниот статус и гастрономско наследство.

„Москва шнит“

Симбол на главниот град повеќе од еден век

Кога се отворил, хотелот „Москва“ бил една од најмодерните згради во регионот. Денес, повеќе од сто години подоцна, сè уште доминира на силуетата на Белград и може да се смета за единствен спој на уметност и инженерство.

Хотелот „Москва“ е многу повеќе од луксузен хотел – тој е жива хроника на Белград, споменик на минатите епохи и постојан сведок на промените во градот. Со својата единствена фасада, погледот на Теразије и приказните во него раскажани, „Москва“ останува доказ дека архитектурата може да биде и функционална и убава.