Порта3 – градежништво, архитектура и екологија Порта3 – градежништво, архитектура и екологија
Замислете градба толку масивна што може да ја исфрли целата планета од нејзината природна рамнотежа за неколку сантиметри. Токму тоа успеа да го направи кинеската брана „Три клисури“, која ја помести оската на ротација на Земјата за два сантиметри и го продолжи времетраењето на нашите денови. Можеби звучи како научна фантастика, но оваа информација е точна, што потврдија експертите на НАСА кои ги проучуваат деликатните движења на нашата планета.
Градена во период од 18 години, браната „Три клисури“ ја преобликува реката Јангце, создавајќи резервоар со капацитет од 39,3 милијарди кубни метри вода. Иако овој подвиг е чудо на инженерството, предизвика изненадувачки ефекти врз ротацијата и стабилноста на Земјата што многумина никогаш не очекувале.
Помеѓу 1994 и 2012 година, браната „Три клисури“ ја трансформираше реката Јангце во колосален резервоар, а научниците во Центарот за вселенски летови „Годард“ на НАСА пресметале дека оваа огромна маса физички ја поместила оската на ротација на Земјата за речиси два сантиметри.
Можеби делува занемарливо во споредба со големината на Земјата, но тоа е значајна промена во планетарната динамика. Тежината на резервоарот е концентрирана над нивото на морето, притискајќи ја Земјината кора и прераспределувајќи ја масата внатре во планетата. Ова влијае на моментот на инерција, кој одредува колку брзо Земјата се врти.
Замислете уметничка лизгачка како се врти со раширени раце. Кога ги приближува рацете до своето тело, таа се врти побрзо; кога повторно ги шири, забавува. Слично на тоа, ротацијата на Земјата малку се забавува кога масата се поместува подалеку од оската. Резервоарот делува како „раширени раце“ на Земјата, предизвикувајќи ситно забавување од околу 0,06 микросекунди во должината на секој ден. Иако оваа промена е незабележлива во секојдневниот живот, чувствителните инструменти прецизно ја регистрираат и мерат.
Слични поместувања се случувале и по природни катастрофи, како што е цунамито во Индискиот Океан во 2004 година, кое ја помести оската на Земјата и го скрати денот за неколку микросекунди поради тектонски поместувања. Браната „Три клисури“ покажува како човечките потфати можат да влијаат на глобалните геофизички рамнотежи еднакво длабоко колку и самата природа.
Еколошките и човечките ефекти на кинеската мегабрана
Браната „Три клисури“ не е само извонредна по своето влијание врз оската на Земјата; таа е исто така приказна за огромни човечки и еколошки ефекти и последици.
Покрај импресивната големина, браната има модерни преводници и бродски лифт способен да крева пловила со тежина до 6.600 тони на повеќе од 100 метри висина. Оваа инфраструктура значително ја подобри внатрешната пловидба на Јангце, поттикнувајќи ја трговијата и економијата во регионот.
Со повеќе од 80 милијарди киловат-часови електрична енергија генерирани годишно, браната обезбедува доволно с напојутруја да парира на цели држави. Ова значително ја намалува зависноста на Кина од јаглен и други фосилни горива. Покрај тоа, браната игра клучна улога во контролирањето на сезонските поплави, заштитувајќи милиони жители низводно.
Сепак, напредокот дошол со висока цена. Околу 1,3 милиони луѓе беа раселени кога резервоарот се наполни, принудувајќи цели заедници да се иселат.
Поплавено е подрачје долго околу 600 километри, потопувајќи екосистеми што се создавале со векови и драматично менувајќи го природниот пејзаж на регионот. Ова покренува тешки прашања за рамнотежата помеѓу технолошкиот напредок и зачувувањето на животната средина.
Неколку студии, вклучително и една објавена во 2010 година во Geophysical Research Letters, истакнуваат дека мегапроектите од ваков обем можат да предизвикаат суптилни, но важни промени во рамнотежата на Земјата. Експертите ја нагласуваат потребата внимателно да се одмерат придобивките во однос на потенцијалните еколошки и геофизички влијанија пред да се започне со вакви потфати.
