Дама со изненадување: Што се крие зад бабушка, култната руска играчка

Од 19 век до денес, бабушките, или како што се нарекуваат во Русија матрјошки, се еден од главните симболи на најголемата земја во светот. Со необичен изглед и направен од дрво, бабушките го претставуваат вистинскиот „руски стил“, чувајќи ја традицијата на земјата и нејзиното културно наследство. Како настанале култните играчки, дали се сите исти или можат да се разликуваат и каде се патувале низ светот?

Историјата на еден од најпрепознатливите симболи на Русија, бабушка, датира од крајот на 19 век, а животниот век е полн со занимливости и авантури.

Како се појавиле првите бабушки

Првите бабушки се појавиле во 1890 -тите, кога „рускиот стил“ бил многу популарен во Русија, а садовите, предмети од ентериер, накитот, облеката и играчките се стилизирале со користење на препознатливи дизајни. „Татко“ на бабушките во руската историја се смета за Сергеј Маљутин, кој бил вработен во фабрика што се занимавала со производство на дрвени играчки и народни носии.

Постојат неколку верзии за тоа како се појавила идејата за создавање на култна руска играчка: според една од нив, уметникот Маљутин бил инспириран од сопругата на сопственикот на фабриката, Елисавета, која се вратила од патување во Јапонија со неколку играчки наредени една во друга.

Друга верзија пак, вели дека Маљутин пронашол прототип на играчката во Музејот на ракотворби, врз основа на кој резбарот изрезбал бабушка и уште седум, помали играчки, кои се вклопувале една во друга. Набрзо, производството на бабушки се проширило низ цела Русија, а мајстори од различни региони го усовршиле и процесот на изработка на нивните играчки, како и техниките на сликање и декорирање, правејќи ја секоја од нив единствена и препознатлива.

Симбол на традиционално руско семејство

Првата направена матрјошка била составена од осум одделни делови – најголемиот бил женска фигура облечена во свечена облека, додека следниот, малку помал, го претставувал нејзиното момче. Понатаму се нижеле се помали и помали, за да на последниот и најмал било прикажано бебе во пелени. На овој начин, матрјошката била симбол на мајчинството, а нејзиниот лик – епитет за традиционално руско повеќечлено семејство. Дури и самото име на култната играчка потекнува од името „Матрјона“, чии латински корени укажувале дека таа е мајка.

Прегршт форми и мотиви на бабушки

Производителите на култните играчки набрзо почнале да излегуваат од традиционалниот облик на бабушка и целосно се препуштиле на испробување на други материјали, форми и мотиви, а овој вид креативност за кратко време изродил бројни ремек-дела. На пример, во 1912 година, на стогодишнината од Татковинската војна, изработена е серија кукли инспирирани од воените водачи Кутузов и Наполеон. Во секоја од нив се наоѓале и помали играчки со ликови на руски и француски генерали и војници кои учествуваа во битките на фронтот.

Уште еден бисер кога станува збор за бабушки е минијатурната верзија на играчката од коска од мамут. Денес се чува во Музејот на словенска митологија во Томск, а експонатот не може да се види со голо око, туку само со помош на микроскоп. Негова спротивност, најголемата од сите бабушки, висока е 1,5 метар и има дијаметар од 75 сантиметри.

Руските бабушки на светска турнеја

Кога се појавиле, матрјошките го достигнале самиот врв на популаризацијата на националната традиција, а нивната слава за прв пат се искачила кога била организирана турнеја на руски балетски и оперски танчери – тогаш, со цел да се поттикне руската мода и „рускиот стил“, уметниците демонстрирале и бабушки, кои веднаш биле прифатени како симбол на земјата.

Штом станала популарна, бабушката почнала и да патува, а веќе во 1900 година била и еден од експонатите на светската изложба на ракотворби што се одржала во француската престолнина. На почетокот на 20 век, иконичните играчки ја продолжиле својата светска турнеја, посетувајќи разни базари и изложби во Велика Британија, како и низ цела Германија, Грција и Турција.