Порта3 – градежништво, архитектура и екологија Порта3 – градежништво, архитектура и екологија
На 4 март 2025 во Чикаго, Лиу Џакуин од Ченгду, Народна Република Кина, беше прогласен за добитник на Прицкеровата награда за архитектура за 2025 година со што стана 54-тиот добитник на оваа најпрестижна награда која се доделува како признание на оние квалитети на талент, визија и посветеност, коишто континуирано даваат значајни придонеси кон човештвото и кон изградената средина преку уметноста на архитектурата. Наградата ќе му биде доделена во мај во Абу Даби во рамките на церемонијата за доделување на наградата и на панел-дискусијата коишто глобално ќе бидат достапни и преку видеопренос.
Лауреатот Лиу Џакуин е роден во 1956 година во Ченгду, Народна Република Кина, каде што го поминал поголемиот дел од детството во ходниците на Втората болница на Ченгду, основана како Евангелска болница во 1892 година, а каде неговата мајка била интернист. Култивирањето на својата доживотна својствена религиозна толеранција го должи на околината на христијанскиот медицински институт. Иако скоро сите негови непосредни членови на семејството биле лекари, тој покажал интерес за креативни уметности, истражувајќи го светот преку цртање и литература, за на крајот како наставник да ја воведе архитектурата.
Suzhou Museum of Imperial Kiln Brick
На седумнаесет години, Лиу бил вклучен во програма на „образована младина“, во времето на Културната револуција, и распределен на земјоделска работа во селата. Во тоа време животот го чувствувал како непостојан, сè додека не бил примен да го посетува Институтот за архитектура и инженерство во Чонгкинг (сега, Чонгкинг универзитет) во 1978 година. Тој признава дека целосно не разбрал што значи да се биде архитект, но „како сон, јас одеднаш сфатив дека мојот сопствен живот е важен“.
Novartis
Лиу дипломирал со Диплома за инженерство по архитектура во 1982 година и бил меѓу првата генерација на дипломирани студенти кои добиле задачи за обнова на Кина за време на трансформативниот период на нацијата. Работејќи за државниот Институт за архитектонски дизајн и истражување на Ченгду на почетокот на својата кариера, тој доброволно се пријавил да се пресели во Нагк, Тибет (1984-1986), највисокиот регион на светот, затоа што, „мојата голема сила на времето се чинеше дека ми беше стравот од ништо, и, дополнително, моите вештини за сликање и за пишување“. За време на тие години и неколкуте што следувале, тој бил архитект преку ден, но автор ноќе, длабоко посветен на книжевно создавање.
Department of Sculpture
Тој скоро се откажал од својата кариера во архитектурата сè додека не присуствувал на соло архитектонската изложба во 1993 година на Танг Хуа, поранешен соученик од универзитетот, во Музејот на уметноста во Шангај. По оваа изложба Лиу повторно ја воспоставил својата страст кон професијата и поттикнал нов начин на размислување укажувајќи дека и тој исто така може да отстапи од пропишаната општествена естетика. Тој ја смета оваа трансформациска реализација – дека изграденото опкружување може да послужи како медиум за личен израз – како момент кога неговата архитектонска кариера навистина започнала. Тој наскоро ќе ги доживее своите најформативни години на интелектуален раст, дебатирајќи за улогата и за моќта на архитектурата со современиците, вклучувајќи ги уметниците Луо Жонгли и Хе Дуолинг и поетот Жаи Јонгминг.
Shuijingfang Museum
„Јас секогаш се стремам да бидам како вода – да протечам низ место без да ја носам мојата фиксна форма и да навлезам во локалното опкружување и во самото место. Со текот на времето, водата постепено се зацврстува, се претвора во архитектура, а можеби дури и во највисока форма на човечко духовно создавање. Сепак, сè уште ги задржува сите квалитети на тоа место, и добрите и лошите “.
Тој го основа бирото Џакуин Архитектс во 1999 година, цврсто поддржувајќи ја трансцедентната моќ на архитектурата, истовремено разбирајќи дека станува збор за производ на заедницата, духовноста, традицијата и постоечкото. „Идентитетот е исто толку за индивидуата, како и за колективното чувство на припадност на некое место. Лиу Џакуин ја преиспитува кинеската традиција, но без носталгичен пристап или двосмисленост, но како отскочна платформа за иновации“, се вели во цитатот на жирито од 2025 година, делумно. „[Тој] создава нова архитектура која одеднаш е историски запис, парче инфраструктура, пејзаж и извонреден јавен простор“.
Design Department Sichuan
Опфаќајќи период од четири децении, Лиу, заедно со својот тим, има изградено повеќе од триесет проекти, почнувајќи од академски и културни институции до граѓански простори, комерцијални згради и урбанистичко планирање низ Кина и бил избран да го проектира инаугуративниот Серпентина павилјон Пекинг (2018). Неговите значајни дела ги вклучуваат и Музејот на часовници, Јианчуан музејски комплекс (Ченгду, Кина, 2007); Оддел за дизајн во нов кампус, Институт за ликовни уметности во Сечуан (Чонгкинг, Кина 2006), Центар за сместување при Кинеската изложба за меѓународна пракса во архитектурата (Нанџинг, Кина, 2012), Комуникацискиот центар на Тјанфу софтверскиот парк при Ченгду високотехнолошка зона (Ченгду, Кина, 2010) и Сонгјанг културното соседство (Лошуи, Кина, 2020).
Songyang Culture Neighborhood
„Пишувањето романи и практикувањето архитектура се различни форми на уметност и јас намерно не барав да ги комбинирам двете. Сепак, можеби заради мојата двојна заднина, постои својствена врска меѓу нив во мојата работа – како што е наративниот квалитет и потрагата по поезијата во моите проекти“.
Неговиот книжевен опус ги вклучува „Зачнувањето на Брајтмун (светлата месечина)“ (2014), истражување на конфликтот помеѓу утопиите и човечкиот живот, „Наративниот дискурс и нискотехнолошката стратегија“ (1997), „Сега и овде“ (2002) и „Го изградив во Западна Кина?“ (2009).
Luyeyuan Stone Sculpture Art Museum
Лиу е прикажан на меѓународни изложби, вклучувајќи „Експериментална архитектура од млади кинески архитекти – 20-ти Светски конгрес на архитектите на УИА“ (1999, Пекинг, Кина); „ТУ МУ млада архитектура од Кина“ (2001, Берлин, Германија); „Урбана креација“, Шангај Биенале (2002, Шангај, Кина); „1-во, 3-то и 7-мо Дво-град биенале на урбанизам/архитектура“ (2005, 2009 и 2017 година, Шенжен, Кина); 11-та и 15-та Меѓународна изложба на архитектура на Ла Биенале ди Венеција“ (2008 и 2016 година, Венеција, Италија); „56-та меѓународна уметничка изложба на Ла Биенале ди Венеција“ (2015, Венеција, Италија); „Сега и овде – Ченгду | Лиу Џакуин: Избрани дела“ (2017 година, Берлин, Германија); и „Супер Фузија – Биенале на Ченгду“ (2021, Ченгду, Кина).
Luyeyuan Stone Sculpture Art Museum
Во моментов, тој е визитинг професор на Школата за архитектура при Централната академија за ликовни уметности (Пекинг, Кина), а претходно предавал на Град на архитектура и наследство (Париз, Франција), Институт за технологија во Масачусетс (МИТ, Кембриџ, Масачусетс, САД), Кралската академија за уметности (Лондон, Обединето Кралство) и водечки институции во Кина. Добиените награди ги вклучуваат Наградите за архитектонско проектирање на Далечниот Исток (2007 и 2017 година); АСЦ награда за Големо архитектонско создавање 2009); Награди за Кина на Архитектонски рекорд (2010); ДуплоВе А награди за кинеска архитектура (2016); Градење со природата, Награда за Архитектура на Кина (2020); Санлиан Лајфвиик Град за човештвото награди за јавен придонес (2020); и УНЕСКО Азија-Пацифик награди за зачувување на културното наследство, нов дизајн во контекстите на наследството (2021).
Лиу продолжува да твори и да престојува во Ченгду, Кина, приоретизирајќи го секојдневниот живот на сограѓаните преку неговите дела.
Tianbao Cave
„Архитектурата треба да открие нешто – треба да ги резимира, дестилира и да ги направи видливи својствените квалитети на локалното население. Таа има моќ да го обликува човековото однесување и да создава атмосфера, нудејќи чувство на спокојство и поезија, евоцирајќи сочувство и милост, и да култивира чувство на споделена заедница“, вели Лиу.
Испреплетувајќи навидум антиподи, како што се утопија наспроти секојдневно постоење, историја наспроти модерноста, и колективизам наспроти индивидуалноста, Лиу нуди потврдувачка архитектура којашто ги слави животите на обичните граѓани. Тој ја поддржува трансцедентната моќ на изградената средина преку усогласување на културните, историските, емоционалните и социјалните димензии, користејќи архитектура за да се создаде заедница, да инспирира сочувство и да го воздигне човечкиот дух.
Tianbao Cave
„Преку извонредниот опус на творби со длабока кохерентност и со постојан квалитет, Лиу Џакуин замислува и создавва нови светови, ослободени од какви било естетски или стилски ограничувања. Наместо стил, тој разви стратегија што никогаш не се потпира на повторување на методот, туку на проценка на специфичните карактеристики и на барањата на секој проект поединечно. Односно, Лиу Џакуин ги зема сегашните реалности и работи со нив до тој степен што нуди понекогаш сосема ново сценарио за секојдневниот живот. Покрај знаење и техники, здравиот разум и мудроста се најмоќните алатки коишто тој ги додава во алатките на проектантот“, се наведува во цитатот на жирито.
Лиу создава јавни простори во населените градови каде луксузот на просторот во голема мерка е отсутен, создавајќи позитивна врска помеѓу густината и отворениот простор. Со множење на типологии во рамките на еден проект, тој ја иновира улогата на јавните простори за поддршка на широките барања за разновидно општество. Западно Село (Ченгду, Кина, 2015) е проект на петкатен објект што опфаќа цел блок, визуелно и контекстуално во спротивност со матрицата на карактеристични средни и високи згради. Отворен, но сепак затворен периметар на наклонети патеки за велосипедисти и за пешаци го обвива својот динамичен град со културни, атлетски, рекреативни, канцелариски и деловни активности во рамките на истиот, додека ѝ дозволува и на јавноста да ги гледа околните природни и изградени средини. Катедрата за скулптури на ликовни уметности во Сечуан (Чонгкинг, Кина, 2004) прикажува алтернативно решение за максимизирање на просторот, со горните нивоа што се испакнати нанадвор за да ја прошират квадратурата на тесната основа на објектот.
West Village
„Градовите имаат тенденција да ги одвојат функциите, но Лиу Џакуин презема спротивен пристап и одржува деликатна рамнотежа за да ги интегрира сите димензии на урбаниот живот“, коментира Алехандро Аравена, претседател на жирито и лауреат на Прицкеровата награда за 2016 година. Тој продолжува: „Во свет кој има тенденција да создаде бескрајни досадни периферии, тој најде начин да изгради места како што се зграда, инфраструктура, пејзаж и јавен простор во исто време. Неговата работа може да понуди влијателни индиции за тоа како да се спротивстави на предизвиците на урбанизацијата, во ера на брзорастечки градови“.
West Village
Низ своите творби, Лиу демонстрира почит кон културата, историјата и природата, одбележување на времето, и им пружа утеха на корисниците со блискост, преку современите толкувања на класичната кинеска архитектура. Рамната натстрешница на Суджоу музејот на Имеперијалната тулара (Суджоу, Кина, 2016) и застаклените ѕидови на Ланкуи павилјонот при мочуриштата во заливот Егрет (Ченгду, Кина 2013) ја преобмислуваат формата на павилјони, којашто датира од пред многу милениуми. Катните балкони на Новартис (Шангај) блокот – Ц6 (Шангај, Кина, 2014) потсетуваат на кулите што ги претставуваат многуте династии. Луијуан музејот на уметноста на скулптурите од камен (Ченгду, Кина, 2002), каде што се сместени будистички скулптури и реликвии, е моделиран според традиционалната кинеска градина, балансирајќи ја водата и античките камења за да го одрази природниот пејзаж. Верувајќи дека човековиот однос со природата е реципрочен, зградите се појавуваат и се раствораат во околината, како што е Реновирање на пештерскиот округ Тјанбао во градот Ерланг (Лужоу, Кина, 2021) сместен во бујниот пејзаж на планината Тјанбао. Локалната и дивата флора е присутна во сите негови дела, бидејќи тулите се поплочени хоризонтално за да им овозможат на тревите да цветаат низ фугите, домородните градини од бамбус се засадени на нови места, а подовите и таваните се проектирани со отвори за да се овозможи продолжување на постојните дрвја.
Museum of Cultural Revolution Clocks
Неговата чесна архитектура ја претставува искреноста на текстурираните материјали и процеси, прикажувајќи несовршености што издржуваат и траат, наместо да се деградираат со текот на времето. Тој ги сака фабричките производи, претпочитајќи традиционален занает и честопати користи сурови локални материјали коишто ги одржуваат економијата и околината, изградени за и од заедницата. Зградата на Одделот за скулптури изложува вртечки рачно изработени детали од Чонгкинг малтерисување со песок, кои остануваат видливи. Тој ги оживува материјалите и духовите – користејќи го градежниот шут од урнатините по земјотресот во Венхуан во 2008 година и ги зајакнува со делови од локална пченица и од цемент за производство на тули со поголема физичка и економска ефикасност од оригиналот. „Повторно родените тули“ може да се најдат распространети низ целата зграда Новартис, музејот Шуингфанг (Ченгду, Кина, 2013) и Западното Село, неговата најголема творба. Катастрофата, исто така, ја даде својата најмала творба до денес, Ху Хуишан споменикот (Ченгду, Кина, 2009), во форма на постојан шатор од цемент за засолнување на жртвите од земјотресот, изложен не само во спомен на 15-годишно девојче по катастрофата, туку и за колективно сеќавање на целата нација во траор.
Hu Huishan Memorial
„Лиу Џакуин се издига низ процесот и низ целта на архитектурата, поттикнувајќи емотивни врски што ги обединуваат заедниците“, забележува Том Прицкер, претседател на Фондацијата Хајат, која ја спонзорира наградата. „Постои мудрост во неговата архитектура, филозофски гледајќи над површината за да открие дека историјата, материјалите и природата се симбиотски“.
Во глобален контекст каде што архитектурата со тешкотии се бори да најде соодветни одговори за брзоеволуирачките социјални и еколошки предизвици, Лиу Џакуин нуди убедливи одговори кои исто така го одбележуваат секојдневниот живот на луѓето, како и на нивните заеднички и духовни идентитети.
Hu Huishan Memorial
Изградената средина често се растрга во спротивни насоки. Додека густината се чини дека е поодржливо решение за луѓето да живеат заедно, недостигот на простор обично подразбира слаб квалитет на живот. Лиу Џакуин ги преиспитува основите на густината преку кохабитација, изработувајќи интелигентно решение што ги балансира спротивните сили во игра. Преку трансформативни проекти како Западното Село во Ченгду, тој ја преобликува парадигмата на јавните простори и животот на заедницата. Тој измислува нови, независни, споделени начини на заедничко живеење во кои густината не претставува спротивност на отворениот систем. Тој исто така овозможува адаптација, експанзија и репликабилност. Лиу Џакуин го подобрува и го поздравува животот којшто жителите го носат во неговите проекти, создавајќи архитектура активирана од нејзината јавност.
Songyang Culture Neighborhood
Во работата на Лиу Џакуин, идентитетот е исто толку, колку за индивидуата, како и за колективното чувство на припадност на некое место. Тој ја ревидира кинеската традиција како појдовна основа за иновации, но без носталгија или без двосмисленост. За него, идентитетот се однесува на историјата на една земја, на трагите од нејзините градови и на моштите на нејзините заедници. Во исто време, тој ги интегрира локалните и глобалните димензии со невидени резултати. Во своите суптилни, незаборавни музеи, Суџу музејот за Империјалната тулара или пак Шуингфанг музејот во Ченгду, тој создава нова архитектура која е одеднаш историски запис, парче инфраструктура, пејзаж и извонреден јавен простор. Во Ху Хуишан споменикот во Ченгду, разбира дека идентитетот е прашање и на колективна и на лична меморија, брилијантно подигнувајќи ја индивидуалната перспектива во основниот елемент на создавање места со цел да се оживее заедничката димензија.
Luyeyuan Stone Sculpture Art Museum
Лиу Џакуин исто така бара ниво на технологија која не е ниту висока, ниту ниска, туку „соодветна“, заснована на локална мудрост, како и на достапните материјали и на занаетчиство. Во неговите рани проекти, тој го нарушува постојниот архитектонски јазик за да ги воведе квалитетите на едноставност, коишто произлегуваат од расположливите ресурси. Неговата искреност во употребата на материјали им овозможува да зборуваат за тоа што се, бидејќи нивниот интегритет не бара медијација или одржување. Исто така, тоа им овозможува да стареат без страв од влошување, затоа што колективната меморија се одржува во нив.
West Village
На ваквите достапни културни и социјални ресурси, Лиу Џакуин додава природа создавајќи нови пејзажи во пејзажот. Од Западното Село до Реновирањето на Тјанбао, пештерскиот округ во градот Ерланг во Лужоу, до музејот за уметност во скулптурата Луијуан музејот на уметноста на скулптурата од камен во Ченгду, изградените и природни опкружувања коегзистираат во реципрочен однос и во согласност со најстарата кинеска филозофија и традиција.
За прифаќањето, наместо да се спротивставиме на дистопија/утопија, за дуализам, за покажувањето како архитектурата може да посредува помеѓу реалноста и идеализмот, за издигнување на локалните решенија во универзални визии и за развој на јазик што опишува социјално и еколошки праведен свет, Лиу Џакуин е именуван за лауреат на Прицкеровата награда за 2025 година.
