Загадување на воздухот: Сè што треба да знаете

Излегувате од дома наутро, пред вас има густа магла и наместо свеж воздух вдишувате нешто што изгледа како мешавина од чад од три извори: издувни цевки од автомобили, фабрички оџак и цигари.

На преминот од есен кон зима, социјалните мрежи во се преплавени со слики од смог, чад и магла од година во година.

Мерачите со години го покажуваат загадувањето на воздухот.

Различни апликации покажуваат дека Скопје е еден од најзагадените градови во светот.

Што значи кога воздухот е загаден, што се суспендирани честички.

Ова се некои од најчестите прашања што се поставуваат од октомври до март, кога е во тек грејната сезона.

Кога е загаден воздухот?

Ако воздухот има мирис и боја, тогаш веројатно е загаден.

Загаден воздух значи дека мерењето утврдило дека има поголема концентрација на штетни честички.

Зголеменото ниво на сулфур – диоксид, азот – диоксид, јаглерод – моноксид, приземен озон и суспендирани честички PM 2,5 и PM 10, како и концентрацијата на тешки метали како што се арсен, олово, кадмиум и никел укажуваат дека воздухот е загаден.

Мерките покажуваат дека концентрацијата на овие супстанции во воздухот е зголемена во периодот од октомври до април, особено во месеците кога грејната сезона е во полн ек.

Според податоците на експертите за заштита на животната средина, најголеми придонесувачи за загадувањето на воздухот се малите индивидуални печки (75 отсто), индустријата (30 отсто) и патниот сообраќај (шест отсто).

Покрај грејната сезона, ова се другите загадувачи во регионот:

• стари термоелектрани кои не се реновирани
• алуминиумски комбинати и застарени индустриски капацитети
• челична индустрија
• нелегална сеча на дрва и трговија преку границите
• одлагање на индустриски отпад
• инсистирање на изградба на мали хидроелектрани, кои се закануваат да ги уништат реките и малите сливови

Колку е опасен загадениот воздух?

Изложеноста на аерозагадувањето е поврзана со голем број акутни и хронични заболувања.

Загадувањето на воздухот може да предизвика едноставни иритации како што се кашлање, солзење и чешање на очите, но и сериозни болести, па дури и смрт.

„По пушењето, загадувањето на воздухот е најчеста причина за рак на белите дробови“, посочуваат лекарите.

Најчувствителни групи се децата, бремените жени, хроничните пациенти и постарите лица.

Кога има големо загадување кај лекарите, меѓу првите се јавуваат пациентите со симптоми на бронхитис, влошување на хронична опструктивна белодробна болест и бронхијална астма.

„Но, повеќето луѓе не умираат поради проблеми со белите дробови, туку поради срцев удар или мозочен удар како директен резултат на оштетување на крвните садови и последователна тромбоза“, велат специјалистите.

Токму затоа, додаваат, е многу тешко да се докаже дека загадувањето на воздухот е причина за смртта.

Дури во 2020 година загадувањето на воздухот беше наведено како една од причините за смрт во Велика Британија за прв пат, кај деветгодишно девојче кое почина по напад на астма.

Загадувањето на воздухот беше утврдено дека придонело за нејзината смрт во 2013 година, а истрагата открила дека таа била изложена на „прекумерни“ нивоа на загадување.

Утврдено е дека нивото на азот диоксид во близина на нејзиниот дом ги надминувале ограничувањата утврдени од Европската унија и Светската здравствена организација (СЗО).

Што се PM2.5 и PM10 честички?

Станува збор за суспендирани честички, односно цврста материја што се наоѓа во воздухот.

Тоа се таканаречени лебдечки честички или, како што често се нарекува – „ситна прашина“.

Суспендираните честички можат да бидат од природно или антропогено потекло.

Антропогените се предизвикани од некомплетно согорување на фосилните горива.

Пред се станува збор за домашни и индивидуални ложишта каде што согоруваат цврсти горива како што се јаглен и дрво, но и дизел мотори.

PM 10 значи дека станува збор за честички помали од 10 микрометри во аеродинамичен дијаметар.

Како се мери загадувањето на воздухот?

Агенциите за заштита на животната средина собираат податоци за загадувањето на воздухот од мерни станици низ целата земја.

Податоците се објавуваат на веб-страницата на Агенцијата.

Покрај средните годишни вредности, се следат и дневните и часовните надминувања на граничните вредности на поедини загадувачи.

Агенциите за заштита на животната средина го означува квалитетот на воздухот со пет бои и исто толку различни класи во зависност од вредностите на концентрацијата на поединечните загадувачи.

Квалитетот на воздухот може да биде одличен, добар, прифатлив, загаден и многу загаден и е означен со зелена, сина, жолта, црвена и виолетова боја.

Виолетовата е наменета за многу загаден воздух, додека зелената означува воздух со одличен квалитет.

Стандарди на ЕУ

Концентрацијата на РМ честички, сулфур диоксид, азотни оксиди и приземен озон се стандардите на Европската Унија кога станува збор за мерење на загадувањето на воздухот.

Голем дел од мерните станици на Агенцијата за заштита на животната средина, како и приватните мерни станици – ги читаат овие податоци.

Европската агенција за животна средина ја мери количината на честички PM 2,5, PM 10, азот диоксид, сулфур диоксид и озон.

Врз основа на количината на честички во воздухот, се формира шестостепена скала – секој степен на загадување е означено со различна боја.

Скала базирана на количината на честички во микрограми на кубен метар воздух:

• сина (одличен) – PM 2.5 0-10, PM 10 0-20, азот диоксид 0-40, озон 0-50, сулфур диоксид 0-100
• зелена (прифатлив) – PM 2.5 10-20, PM 10 20-40, азот диоксид 40-90, озон 50-100, сулфур диоксид 100-200
• жолта (умерено загаден) – PM 2.5 20-25, PM 10 40-50, азот диоксид 90-120, озон 100-130, сулфур диоксид 200-350
• црвена (загаден) – PM 2.5 25-50, PM 10 50-100, азот диоксид 120-230, озон 130-240, сулфур диоксид 350-500
• бордо (многу загаден) – PM 2,5 50-75, PM 10 100-150, азот диоксид 230-340, озон 240-380, сулфур диоксид 500-750
• виолетова (екстремно загаден) – PM 2,5 75-800, PM 10 150-1.200, азот диоксид 340-1.000, озон 380-800, сулфур диоксид 750-1.250

Која е разликата помеѓу смог и магла?

Маглата е кондензирана водена пареа што се јавува во близина на земјата, во приземниот слој на атмосферата.

Кога се комбинираат соодветна количина на водена пареа и соодветна температура, се формира магла, при што е неопходно да нема силен ветер.

Ако во маглата има загадувачки супстанции, тогаш тоа е смог.

Разликата е и во нијансата – вистинскиот смог е потемна боја, а чистата магла е млечна боја.

фото: КИРО ПОПОВ