Зошто е Ормускиот теснец толку важен и што значи за пазарот на нафта и гас

Затворањето на Ормускиот теснец би можело да има големо влијание врз глобалната економија, особено врз пазарот на нафта, кој веќе е потресен од израелско-американските напади врз Иран.

Ормускиот теснец е една од најважните светски артерии за глобална трговија. Низ него минуваат околу 20 отсто од глобалните залихи на нафта и околу 20 отсто од танкерите за нафта.

Во извештајот од 2025 година на американската Администрација за енергетски информации се наведува дека „постојат многу малку алтернативни опции за извлекување на нафтата кога теснецот е затворен“, додавајќи дека протокот на нафта низ теснецот е во просек околу 20 милиони барели дневно.

Клучна точка за испорака на нафта

Теснецот се наоѓа помеѓу Оман и Иран. Го поврзува Заливот на север со Оманскиот Залив на југ и Арапското Море „зад“ него. Широк е 33 километри во најтесната точка, а водните патишта се широки само три километри во двата правци.

Оваа локација го прави клучна точка за испорака на нафта, бидејќи членките на ОПЕК (Саудиска Арабија, Иран, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт и Ирак) го извезуваат најголемиот дел од својата сирова нафта преку теснецот, главно во Азија.

Меѓу најважните нафтени центри во светот, Ормускиот теснец е геостратешки важен за Соединетите Американски Држави и пошироко, бидејќи силата на глобалната економија во голема мера зависи од протокот на нафта.

Дополнителен притисок доаѓа по одлуката на големите клубови за поморско осигурување да го суспендираат покритието од воен ризик за бродовите што влегуваат во Персискиот Залив, што дополнително го обесхрабрува превозот и ја зголемува неизвесноста.

Ценовен шок

Конфликтот ескалираше откако САД и Израел нападнаа цели во Иран во текот на викендот, додека Техеран возврати со напади врз американските бази во околните земји.

Аналитичарите предупредуваат дека продолженото затворање на Ормускиот теснец може да предизвика сериозен ценовен шок. Според проценката на банката Голдман Сакс, едномесечното прекинување на транспортот низ теснецот може да ја удвои цената на гасот во Европа.

Многу бродови го сменија курсот или останаа во место за да ја избегнат областа, особено откако Иран возврати. Најмалку 150 танкери моментално се закотвени во Персискиот Залив, што дополнително влијае на трансферот на нафта во наредните денови.

Експертите предвидуваат дека цената на нафтата наскоро ќе скокне на над 100 долари за барел.

Највисока цена досега забележана за сирова нафта е 147,27 долари за барел на 11 јули 2008 година, кога пазарот беше погоден од силна побарувачка, политичка нестабилност и финансиски шпекулации.

Консултантската компанија „Ристад енерџи“ проценува дека моменталната блокада во теснецот спречува околу 15 милиони барели нафта дневно да стигнат на пазарот.

Иако може да се користи алтернативна инфраструктура во регионот, ефективната загуба на снабдувањето изнесува 8-10 милиони барели дневно.

Залихите на гас во Европа помали од вообичаеното

Исто така и цените на природниот гас во Европа нагло пораснаа во понеделникот, а референтните фјучерси скокнаа за дури 28 отсто по ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток и прекинот на превозот низ Ормускиот теснец, предизвикувајќи стравувања од сериозно нарушување на глобалните снабдувања со енергија.

Танкерите престанаа да минуваат низ клучниот теснец во текот на викендот, низ кој се транспортира околу една петтина од светскиот извоз на течен природен гас (ЛНГ), објави Блумберг.

Исто така, енергетската компанија „Катар енерџи“ соопшти дека го прекинала производството на течен природен гас (ЛНГ) и сродни производи по иранските напади врз нејзините постројки во Рас Лафан и Месаид.

Покрај тоа, цените на нафтата се зголемија, што дополнително укажува на загриженост на пазарот за потенцијални прекини во енергетските текови.

Европа е особено изложена на овој ризик, бидејќи залихите на гас во моментов се помали од вообичаеното за овој период од годината. Сезоната на греење завршува, но европските земји мора да увезуваат големи количини течен природен гас во текот на летото за да ги надополнат резервите за следната зима, што ги прави ранливи на глобални пореметувања. Најголемиот дел од течниот природен гас од Персискиот Залив оди кон Азија, но секое нарушување ја зголемува конкуренцијата за алтернативни извори, што автоматски ги зголемува и цените во Европа.