Порта3 – градежништво, архитектура и екологија Порта3 – градежништво, архитектура и екологија
Два впечатливи објекти со културна намена во паркот Рике во Тбилиси, проектирани од италијанските архитекти Масимилијано и Дориана Фуксас, наскоро би можеле да исчезнат од панорамата на грузиската престолнина.
Имено, на 13 јули 2026 година, одделот за архитектура на градската администрација на Тбилиси го одобри барањето за уривање на комплексот познат како Rike Tubes, со рок за завршување на демонтажата до 25 декември 2026 година.
Авторите на проектот, како и дел од стручната и пошироката јавност, се спротивставуваат на оваа одлука и ги повикуваат властите наместо уривање да најдат нова намена за еден од најпрепознатливите примери на современа архитектура во Грузија.
Два одделни волумени споени во една целина
Комплексот со површина од 10.000 квадратни метри се наоѓа на брегот на реката Кура, во рамките на паркот Рике, и се издвојува со својата форма и материјализација. Се состои од два одделни волумени со меки, заоблени форми, споени во една целина со потпорен ѕид, од кои секој има своја функција – Музички театар и Изложбена сала.
Во северниот дел сместена е салата на Музичкиот театар со 566 места, заедно со фоајето, придружните содржини, техничките простории за сценската механизација и складишта.
Во Изложбената сала се влегува преку рампа што ги прима посетителите од нивото на улицата, додека салата на Музичкиот театар е издигната над теренот, овозможувајќи им на посетителите во фоајето и кафетеријата поглед на реката и градската панорама. Како еден вид перископ, ориентацијата на објектот ги врамува погледите кон реката и историското јадро на Стар Тбилиси.
Напуштен симбол на претходниот режим
Со текот на времето, културниот комплекс станал симбол на претходниот политички режим, што често се наведува како една од причините зошто е напуштен и денес е предвиден за уривање. Владини претставници јавно изразија негативен став кон архитектурата на зградата, а премиерот Иракли Кобахидѕе изјави во мај 2025 година дека „оваа грдотија не доликува на нашиот прекрасен главен град“.
Концертната сала е нарачана како дел од државната програма за урбана обнова иницирана од тогашниот претседател Михаил Сакашвили. Целта на програмата била изградба на ново архитектонско обележје кое би го проектирале меѓународно признати архитектонски бироа, со цел да се претстави Тбилиси како модерна метропола свртена кон Западот, со приватизација, привлекување странски инвестиции и забрзан развој на инфраструктурата.
Со текот на годините, Музичкиот театар и Изложбената сала во паркот Рике неколку пати ги менувале сопствениците, биле понудени на аукции и биле предмет на разни планови за развој, но ниту еден од нив не довел до одржлива нова намена за објектот.
Трагедија претходела на најавата за уривање
Во 2022 година, компанија во сопственост на претприемачот Давит Кидашеља ја презела контролата врз комплексот, која подоцна ја префрлила сопственоста на друга компанија. Сегашниот сопственик, компанијата Rike Dome, го презела локалитетот во јуни 2025 година.
Истата година, по случајната смрт на тинејџер во напуштениот комплекс, вниманието на јавноста повторно е насочено кон објектот, по што градоначалникот на Тбилиси изјави дека ќе биде срушен.
Таквиот исход е потврден на крајот на јуни 2026 година, кога Службата за архитектура на градската администрација на Тбилиси формално го одобрила планот за уривање поднесен од сегашниот сопственик, откако и Советот за заштита на културното наследство дал согласност. Според условите на одобрувањето, сопственикот е должен да го заврши уривањето до 25 декември 2026 година.
Што велат за планот за рушење архитектите и јавноста
Архитектите на проектот, Масимилијано и Дориана Фуксас, јавно се спротивставија на рушењето и побараа нова намена за комплексот. Еве што наведоа во соопштението од нивното студио во Рим:
„Ја разбираме визијата зад новата стратегија за развој на градот, но во исто време веруваме дека препознатливата зграда во паркот Рике може да биде преобмислена преку нова програма што би ја поврзала повторно со јавниот живот и идниот развој на Тбилиси, а воедно би ја зачувала вредноста на постојното вложување и вклопување во новата урбана визија.“
Масимилијано Фуксас истакнува за The Architect’s Newspaper дека во речиси шест децении работа, нивното биро никогаш не се нашла во слична ситуација. „Мислам дека ова е прв пат во животот да се соочуваме со нешто што не можеме да го контролираме. Лично, не го разбирам ова. Да се трошат пари за да се изгради нешто, а потоа да се трошат пари за да се сруши?“, заклучи архитектот.
Поддршка за зачувување на комплексот даде и весникот Georgia Today, чиј уреднички одбор оценил дека „ да се сведуваат овие архитектонски гестови на купишта шут претставува граѓански и културен неуспех, предавство на сеќавањето и амбицијата“, предлагајќи да се распише меѓународен конкурс за адаптивна пренамена на објектот.
